سنخ شناسی مشاركت

طبقه بندیهای مختلفی از مشاركت ارائه شده است كه از آن میان، مشاركت اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی رایج ترین آنهاست :
مشاركت اقتصادی با فرایند تولید و نظامهای تولیدی رابطه تنگاتنگ دارد. تعاونیها سازمان یافته ترین اشكال مشاركت اقتصادی اند؛ هر چند كه برخی از صاحب نظران مفهوم"تعاون" و "مشاركت" را مترادف هم نمی دانند. در گزارش توسعه انسانیمشارکت 1993 سازمان ملل، بر مشاركت اقتصادی تاكید شده است. این گزارش بر توسعه بازارهایی تاكید دارد كه به مردم امكان می دهد به طور كامل در سازو كار آن مشاركت كنند و عادلانه در سود آن سهیم شوند. یكی از روشهای بهینه سازی عملكرد اقتصادی و افزایش فرصتهای مشاركت، كاهش مقررات دولتی، آزادسازی خلاقیت درونی و فروش بنگاههای دولتی كم بازده است.
مشاركت سیاسی به معنی شركت در اعمال قدرت است؛ اعمال قدرتی كه قرنها در دست افراد، گروهها یا طبقات اجتماعی معینی بوده است و مردم در فرایندهای سیاسی جامعه خود نقشی نداشتند. به همین علت است كه گسترش مشاركت، همبستگی قوی با ساختار سیاسی جامعه دارد و به هر میزان كه ساختار سیاسی، مشاركت مردم را مجاز شمارد، زمینه مشاركت مردم در تمامی عرصه ها تقویت می شود. در گزارش توسعه انسانی آمده است:"اگر مردم نمی توانند برای رسیدن به پایگاه دولت مشكلات را برطرف كنن و در قدرت سهیم شوند، دولتها می توانند با "تمركززدایی" به سمت مردم حركت كنند"(سازمان ملل متحد، 1993).
مشاركت فرهنگی ارتباط تنگاتنگی با مشاركت سیاسی دارد. در این نوع مشاركت، مردم در تولید فرهنگ و ارتقای آن در بین گروهها دخالت می كنند. تقویت هنر مردمی، تسهیل و تعامل فرهنگی در جوامع چند فرهنگی و افزایش وفاق اجتماعی درجوامع چند قومی، از عرصه های مهم مشاركت فرهنگی است. از مباحث مهم مشاركت فرهنگی كه ارتباط محكمی با مشاركت سیاسی دارد، آموزشهای مدنی است. از دیگر عرصه های مشاركت فرهنگی، تشكل انجمنها، گروههای مشاركت و در مجموع تقویت نهادهای مدنی است كه دو وظیفه اساسی یعنی حفظ آزادیهای فردی و ارتقای وفاق جمعی از طریق تصحیح رابطه فرد و دولت دارند. در واقع، بدون ارتقای سطح آگاهیهای افراد و تقویت شعور جمعی و درك منافع گروهی نمی توان به حفظ و تقویت جامعه مدنی پرداخت.
مشاركت اجتماعی از انواع مهم مشاركت محسوب می شود. گر چه تمامی اشكال مشاركت دارای نوعی رابطه اجتماعی اند و از این رو بحثی جامعه شناختی به شمار می آیند، اما عرصه هایی در زندگی جمعی وجود دارد كه آنها را از خرده نظام اقتصادی، فرهنگی و سیاسی جدا میكند. چنین عرصه هایی به عمل متقابل گروههای اجتماعی با محیط پیرامون شان مربوط است. مشاركتهای محلی، روستایی، شهری، انواع انجمنها، گروهها، تشكلهای مردمی و... از جمله عرصه های مشاركت اجتماعی هستند. مفهوم شهروندی نقطه اشتراك مشاركت اجتماعی و سیاسی است. مبارزه مشترك افراد برای حق تشكیل انجمنها، اجتماعات، سازمانهای داوطلبانه و غیر دولتی به عنوان حقوق اولیه شهروندی، از مظاهر مهم مشاركت اجتماعی به شمار می آید(پیران، 1376،ص 12). مشاركت اجتماعی فرایندی است كه از طریق آن اجتماع، جماعت یا گروه با هم می پیوندند تا عملكردهای مورد انتظار یا مورد نیاز را به اجرا درآورند. مشاركت اجتماعی همچنین فرایندی است كه از طریق آن شخصیت انسانی شكل می گیرد و فرد برای زندگی گروهی آماده می شود.(دری نو گورانی، 1369، ص 35).

منبع : کتاب درآمدی بر مشارکت مردمی و سازمانهای غیردولتی تالیف دکتر محمدرضا سعیدی انتشارات سمت .
**************************************

مشارکت مردمی :

"مشاركت های مردمی" به طور خیلی ساده، وارد كردن مردم در طراحی ظرفیت ها، راه حل ها و در تجزیه و تحلیل مسائلی است كه روی آنها اثر داشته به آنها مرتبط می باشد، به نحوی كه مهم ترین راه دست یابی به توسعه پایدار در یك احساس مناسب، نتیجه حقیقی آن خواهد بود. طبیعی است كه مردم خود از منافعی كه از اجرای پروژه به دست می آید، مستقیم و یا غیر مستقیم بهره مند شده احساس موفقیت می نمایند. عقیده بر این است كه مشاركت یك نوع آزمون تلقی می گردد كه برای تعیین سطح اعتماد و باور مردم به برنامه های عمرانی حكومت استفاده می شود. بنابراین مشاركت اصولاً شامل سلسله شرایطی است كه از راه دانش، مهارت ها و منابع محلی می تواند شكل گیرد، فعال شود و به طور كامل به استخدام درآید. یك تعریف ساده تر این است: راهی كه مردم با آن می توانند در قدرت و تصمیم گیری دخالت داشته باشند، مشاركت است و به خاطر همین، مشاركت یكی از شاخص های ضروری برای توسعه انسانی به شمار می آید. مشاركت، روند برنامه های توسعه را توان مند خواهد ساخت تا مردم برای مشكلات خود برنامه ریزی نمایند، آنها را اجرا كرده بعد هم آنها را ارزیابی نمایند و این البته یك مفهوم درست از "مشاركت پایدار"است.
منبع : کتاب مجموعه مقالات نقش و جایگاه سازمانهای غیردولتی در عرصه فعالیت های ملی و بین المللی، انتشارات دفتر مطالعات و تحقیقات سیاسی وزارت کشور و وزارت امورخارجه . مقاله نقش مشارکت های مردمی در اجرای پروژه های عمرانی .تالیف؛مصطفی خادمی.