تعاریف، مفاهیم و نظریه ها

پیر بوردیو (1389،ص 147) معتقد است "سرمایه اجتماعی عبارت است از جمع منابع بالفعل و بالقوه مرتبط با شبكه ای از روابط كم و بیش نهادینه شده از آشنایی ها و انتظارات متقابل یا به عبارت دیگر عضویت در گروه.
جیمز كلمن (1389،ص 49) معتقد است "سرمایه اجتماعی بر مبنای كاركرد آن تعریف می شود. سرمایه اجتماعی ذات واحدی نیست؛ بلكه مجموعه ای از ذات های گوناگون است كه دو عنصر مشترك دارند: اول، همه ی آن ها دارای نوعی ساختارهای اجتماعی هستند و دوم، برخی كنش های خاص كنشگران- اعم از اشخاص حقوقی یا حقیقی را- در داخل محدوده ی ساختار تسهیل می كند.
رابرت پاتنام (1995،ص67) معتقد است"سرمایه اجتماعی مرتبط با ویژگی های سازمان اجتماعی نظیر شبكه ها، هنجارها، و اعتماد اجتماعی است كه هماهنگی و همكاری را به منظور نیل به منافع مشترك تسهیل می كند. سرمایه اجتماعی ارتباط سرمایه-اجتماعینزدیكی با فضیلت مدنی در درون روابط اجتماعی متقابل ادغام شود بسیار قدرتمند می شود. جامعه ای با بسیاری از فضایل ولی متفرد ، لزوماً از نظر سرمایه اجتماعی غنی نیست.
فرانسیس فوكویاما (1379،) معتقد است "سرمایه اجتماعی مجموعه ارزش ها یا هنجارهای غیر رسمی مشترك میان اعضای گروه است كه موجب همكاری آن ها با یكدیگر می شود. اگر اعضای گروه انتظار رفتار صادقانه ای از دیگران داشته باشند، به این صورت به یكدیگر اعتماد پیدا می كنند. اعتماد مانند گریسی است كه موجب كارآتر شدن گروه یا سازمان می شود.
یوجیرو هایامی (2001،ص291) معتقد است"سرمایه اجتماعی به معنای روابط مبتنی بر اعتماد متقابل است كه از طریق تعاملات جند جانبه و بلند مدت حاصل می شود. اعتماد نه تنها در كنترل مخاطرات اخلاقی میان طرف های درگیر در كاری اثر بخش است بلكه موجب تشویق روابط همكاری در درون جامعه ای وسیع نیز می شود. بنابر این، اعتماد مبتنی بر انباشت تعاملات شخصی در جامعه، كارآیی را افزایش می دهد و هزینه های ناشی از تقسیم كار را كاهش می دهد. در این مورد، سرمایه اجتماعی همچون سرمایه بالاسری در زیر ساخت های عمومی است"

چند نكته را با استفاده از این تعریف می توان ذكر كرد:

  •  اول اینكه، وجه مشترك تمامی آنها این است كه سرمایه اجتماعی مجموعه ای از موجودی فضیلت های اخلاقی مانند اعتماد به یكدیگر است كه موجب تقویت همكاری گروهی، افزایش كارآیی سازمانی و كاهش هزینه های معاملاتی(كاهش هزینه های دسترسی به اطلاعات و تنفیذ قراردادها) چه در سطح خرد، چه درسطح میانی و چه در سطح كلان ملی می شود.
  •  دوم اینكه، ارزشها و فضایل اخلاقی، لایه زیرین نظام اجتماعی است. در سطح كلان، ارزش های اخلاقی چون درستكاری، صداقت، رعایت حقوق شهروندی، اعتماد به هم، نظم پذیری، تساهل و مدارا از طریق هم افزایی كه میان دولت و بخش خصوصی و میان گروه های مختلف اجتماعی ایجاد می كند بر عملكرد اقتصادی و سیاسی اثر می گذارد.
  •  سوم اینكه، با استفاده از مفهوم"علیت انباشتی" می توان گفت سرمایه اجتماعی هم علت زیرین و پایه ای تحولات توسعه ای در بلند مدت است و هم یكی از پیامدها و نتایج چنین تحولی. به عبارت دیگر، میان سرمایه اجتماعی و تحولات توسعه ای در عرصه های اقتصاد و سیاست رابطه ای دو سویه وجود دارد كه در گذر زمان موجب شكل گیری دور فزاینده ای از تقویت سرمایه اجتماعی و پیشبرد تحولات توسعه ای می شود.

منبع : كتاب مبانی توسعه پایدار در ایران، جواد اطاعت، فرهاد دژپسند، علی دینی تركمانی، محمود سریع القلم، مظفر صرافی، وحید محمودی، بهروز هادی زنوزی . نشر علم . فصل اول ، سرمایه اجتماعی و عوامل اقتصادی و سیاسی ؛رویکردعلیت انباتشتی : علی دینی ترکمانی عضو هیات علمی موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی .