سازمانهای مردم نهاد (سازمانهای غیردولتی(NGOs ) ) ، طیف وسیعی از موسسات ، تشکل ها ، انجمن ها و بطور کلی بخشی از نهادهای مدنی غیردولتی را در بر می گیرد که توسط مردم شکل گرفته و با مشارکت و همکاری مردم فعالیت می کنند . امروزه انواع مختلفی از NGO یا سازمان غیردولتی ، در موضوعات متنوع از سطح محلی گرفته تا سطح ملی و بین المللی در اقصی نقاط دنیا فعالیت می نمایند و تعاریف متعددی برای آن ارائه شده است .

"با توجه به تنوع تعاريف ، اگر خواسته باشيم سازمانهاي مردم نهاد را تعريف كنيم مي توانيم آنها را سازمانهايي با ويژگيهاي زير بدانيم:

عضويت در آنها داوطلبانه و اختياري است.

تعيين اهداف در آنها بر اساس مشورت و همفكري ميان اعضا صورت مي گيرد.

اعضاي آنها روابطي افقي و مبتني بر برابري حقوق با يكديگر دارند.

آنها كمترين وابستگي را به نهادهاي صاحب و اعمال كننده قدرت سياسي در جامعه يعني دولت دارند.

آنها براي كسب سود و منفعت فعاليت نمي كنند، بلكه اهدافي غير انتفاعي مانند كمك به فقرا، آموزش، توجه به محيط زيست و بهداشت و ايجاد ائتلاف ميان گروههاي كوچك مردم دارند.

آنها ميان دولت و مردم در شكل توسعه اي يا ميان حاميان و گروههاي هدف در شكل سنتي به عنوان يك ميانجي يا واسطه عمل مي كنند.

تنوع فعاليتهاي سازمانهاي غير دولتي بسيار زياد است. آنها در اموري مانند فعاليتهاي امدادي، رفاهي، مذهبي و خيريه اي ، خدماتي، مبارزه با خشونت، دفاع از حقوق بشر، توسعه، علم و تكنولوژي، هنر و حرفه ها، مطبوعات، زنان، جوانان، پناهندگان و مهاجران، سالخوردگان و محرومين در جنبش و تلاش هستند. اشكال سازماني آنها نيز متنوع است. اشكالي چون كارگزاريهاي امدادي و رفاهي، سازمانهاي نوآور فني، كارگزاري توسعه مردمي، سازمانهاي خودجوش توسعه، گروهها و شبكه هاي مدافع و پيمانكاران خدمات عمومي.

حوزه وسيع فعاليت سازمانهاي غير دولتي موجب مي شود تا اين سازمانها اهداف زيادي را دنبال كنند. اهداف آنها را مي توان بطور خلاصه به شرح زير دانست:

توانمند ساختن شهروندان براي رفع مشكلات خويش بويژه گروههاي محروم.

سازماندهي و نهادينه كردن مشاركتهاي شهروندان.

ارائه مشاوره به نهادهاي دولتي.

توجه به محيط زيست، كاستن آلودگيهاي زيست محيطي و كنترل منابع.

ايجاد ائتلاف بين گروههاي كوچك مردم در زمينه هاي بهداشتي، محيط زيست و مانند آنها.

كاربرد روشهاي موثر و كارآمد در انجام امور.

اشتغال زايي براي فقيران.

افزايش آگاهي در ميان شهروندان از طريق برنامه هايي مانند برنامه ريزي خانواده.

كاهش هزينه هاي انجام امور.

تشويق ثروتمندان در كمك به فقرا.

كاهش آلام فقرا، انجام خدمات رفاهي و خيريه اي براي محرومين و معلولين مانند توزيع خوراك.

مروري بر اين اهداف نشان مي دهد كه مي توان بين دو دسته از اهداف تمايز قائل شد   :

دسته نخست اهدافي كه نگاه توسعه اي به مساله محروميت و فقر دارند و توانمندسازي را به جاي دادن كمكهاي خيريه معمولي دنبال مي كنند. آنها معطوف به موضوعات و مسائل جديد مانند محيط زيست و بهره وري هستند.  هدف هاي يك تا 9 را مي توان در اين دسته گنجاند .

دسته دوم اهدافي هستند كه نگرش سنتي به مساله محروميت يعني انجام امور خيريه اي و حمايتي را باز مي تابانند، يعني رابطه اي يك طرفه ميان كمك دهنده و كمك گيرنده. در اين رابطه بر خلاف نگاه دسته اول كمك گيرنده تقريباً منفعل است و توجه چنداني به توانمندسازي او نمي شود. ." منبع مجموعه آموزشی شوراهای اسلامی شهر و روستا -آشنایی با سازمانهای غیردولتی و چگونگی مشارکت آنان در مدیریت محلی .  دفتر برنامه ریزی و آموزش شوراها  وزارت کشور"

اهميت سازمانهاي  مردم نهاد NGOs

جایگاه تشکلهای مردم نهاد در جامعه :

اگر تقسیم بندی زیر را در خصوص جامعه در نظر بگیریم  ، تشکلهای مردم نهاد در زیرمجموعه  جامعه مدنی  قرار می گیرند : 

 جایگاه تشکلهای مردم نهاد در جامعه

 

"در هر جامعه اي در كنار دولت اعم از ملي و محلي، دو نظام ديگر به نامهاي"جامعه مدني" و "بخش خصوصي" وجود دارند. اين سه نظام بايد با شراكت و همكاري با يكديگر به حل مشكلات پيچيده جامعه بپردازند. در اين رابطه شراكتي بخش خصوصي شامل شركتهاي كوچك، متوسط و بزرگ، اتحاديه ها و انجمن هاي تجاري و سرمايه گذاري است. جامعه مدني نيز در بر دارنده نهادهايي چون سازمانهاي غيردولتي، گروهها و اجتماعات محلي، سازمانهاي داوطلبانه مردمي، نهادهاي دانشگاهي و تحقيقاتي، رسانه هاي جمعي، گروههاي مذهبي و سازمانهاي مدني است. اين همكاري و مشاركت را حكمروائي مي نامند كه با مفهوم حكومت تفاوت دارد. دليل اين تفاوت در نحوه تعامل دولتها با جامعه مدني و بخش خصوصي است. در حكومت، دولت مسئوليت همه امور را به تنهايي بر عهده دارد و جامعه مدني و بخش خصوصي حضور موثري در عرصه اداره امور ندارند. اما در حكمروائي اين سه نهاد با شراكت و با كمك با يكديگر به اداره امور عمومي مي پردازند. البته بايد خاطر نشان كرد كه در حكمروائي با وجود آنكه مسئوليت اجرايي دولت نسبت به گذشته كمتر مي شود اما وظيفه اصلي آن كه سياستگذاريهاي كلان جامعه و انجام وظايفي مانند سرمايه گذاريهاي در پروژه هاي كلان بر سر جاي خود باقي است. به عبارت ديگر دولت خدمات تبديل به دولت سياستگزاري مي شود . ." منبع مجموعه آموزشی شوراهای اسلامی شهر و روستا -آشنایی با سازمانهای غیردولتی و چگونگی مشارکت آنان در مدیریت محلی .  دفتر برنامه ریزی و آموزش شوراها وزارت کشور"